5x Why vraag techniek
De 5x Why vraag techniek is een simpele en zeer effectieve manier om grondoorzaken te achterhalen en tot een mogelijke structurele oplossing te komen. Het idee is dat je door minimaal 5 keer ‘waarom’ te vragen sneller tot de kern van het probleem komt. De techniek wordt veel gebruikt tijdens een Root Cause Analysis (RCA, zie verderop in dit artikel).
Het gaat om het doorvragen: je stelt een vraag, en met het antwoord daarop stel je opnieuw een vraag – net zolang totdat je (ongeveer) 5 keer ‘waarom’ hebt gevraagd. Zo kom je steeds dichter bij de kern van het probleem.
5x Why versus 5W1H
Verwar de 5x Why niet met de 5W1H-techniek (5 W’s en 1 H). Beide technieken vullen elkaar goed aan, maar 5x Why draait om doorvragen totdat het werkelijke probleem naar boven komt, terwijl 5W1H meer een template is om in een pragmatische volgorde vragen te stellen. Beide hebben hetzelfde doel: het probleem helder krijgen.
Valkuilen van de 5x Why-techniek
- Mensen kunnen zich aangevallen of geconfronteerd voelen door de “waarom”-vraag
- Antwoorden kunnen aannames worden in plaats van feiten
- Te veel doorvragen is niet altijd nodig – soms is minder vragen stellen al voldoende
De 5x Why is niet alleen geschikt om grondoorzaken te achterhalen, maar ook om een beter beeld van het gehele probleem te krijgen. Stel zo vaak als nodig de “waarom”-vraag, zolang de antwoorden naar een uiteindelijke oplossing leiden. Daarna kun je verder met het zoeken naar de oplossing en de implementatie ervan.
“A question opens the mind, a statement closes the mind” – Robert Kiyosaki
De 5x Why is een typische Lean-manier om achter de werkelijke oorzaak van een probleem te komen. Voor degene die antwoord moet geven op de herhaalde waarom-vraag kan dit soms irritant aanvoelen, met weerstand tot gevolg – iets wat je als Lean-expert wilt voorkomen. Kweek daarom begrip: leg uit waarom je deze methode toepast. Zo kun je blijven doorvragen naar het “waarom”, en dient de oorzaak van het probleem zich vanzelf aan.
5x Why in combinatie met Ishikawa en de 6M-methode
De 5x Why-vraag kan goed gecombineerd worden met het Ishikawa-diagram en de 6M-methode – dat geeft direct visueel weer binnen welke categorie het probleem speelt.
Deze aanpak – doorvragen naar de werkelijke oorzaak – komt goed van pas in de Analyse-fase van het DMAIC-model, vooral wanneer er weinig of geen goede dataset beschikbaar is. De vraagtechniek kan dan alsnog bruikbare antwoorden naar boven halen.
“People who can’t understand numbers are of limited use. The Gemba where numbers are invisible is bad. However the people who only look for numbers are the worst of all.” – Taiichi Ohno
Voorbeeld: vijf keer waarom
Zo kom je met de “vijf keer waarom”-vraag achter de echte oorzaak:
- Waarom stopte de robot? Hij was overbelast, waardoor een zekering sprong.
- Waarom was er overbelasting? De draaipunten waren niet goed gesmeerd en blokkeerden daardoor.
- Waarom was de smering onvoldoende? De oliepomp op de robot pompte niet genoeg olie rond.
- Waarom pompte de oliepomp niet goed? De invoeropening werd geblokkeerd door metaaldeeltjes.
- Waarom zaten daar metaaldeeltjes? Omdat er geen oliefilter op de pomp zit.
Het gaat er overigens niet om dat er precies 5 vragen gesteld worden – dit kunnen er ook 4 zijn, of in bepaalde gevallen 6 of meer. Waar het uiteindelijk om gaat, is dat je tot de kern van het probleem komt en (eigenlijk) de oplossing hebt voor het initiële probleem.
De Root Cause Analysis (RCA)
De RCA is in essentie het systematisch oplossen van een probleem. Het uitgangspunt is: “wat is het resultaat, en waarom is dit niet goed of verkeerd?” Zodra dat duidelijk is, zoek je stap voor stap in tegengestelde richting van het proces naar de oorzaak – de Root Cause.
6 stappen om een RCA te starten
- Omschrijf het probleem – wat is waargenomen, en wat zijn de specifieke symptomen?
- Verzamel bewijs dat het probleem bestaat, en leg dit systematisch vast. Denk aan: wie heeft het probleem geconstateerd, hoelang speelt het al, wat is de frequentie/impact, en wat is het risico van niet oplossen?
- Zoek naar mogelijke oorzaken en breng deze inzichtelijk in kaart, bijvoorbeeld met een “If Then”-analyse en meerdere scenario’s. Focus in deze fase op het begrijpen van het probleem
- Bepaal de root cause – welke oorzaken hebben dit probleem veroorzaakt? Breng verbanden in kaart en onderbouw deze met bewijs
- Bespreek de oplossing of maatregel ter voorkoming. Bepaal hoe deze geïmplementeerd wordt, door wie, en denk aan een kosten-batenanalyse en interne/externe risico’s
- Rapporteer de conclusies en aanbevelingen in een eindrapport, aangevuld met bewijsstukken